Analogowe dzieciństwo, którego doświadczali tak zwani „Millenialsi”, odeszło bezpowrotnie. Dziś na każdym kroku mierzymy się z natłokiem informacji. Wyskakujące powiadomienia w telefonie, krzyczące nagłówki, komentarze w mediach społecznościowych i ten strach, że coś nas ominie – to nie dotyczy tylko naszego pokolenia. Ta rzeczywistość wpływa przede wszystkim na nasze dzieci, a zwłaszcza na nastolatków. To oni najczęściej zmagają się z przebodźcowaniem, którego często po prostu nie da się uniknąć. Jak pomóc dziecku sobie z nim radzić? Przeczytaj nasz artykuł – znajdziesz w nim pomocne wskazówki.
Przebodźcowanie: definicja dla różnych grup wiekowych
Przebodźcowanie jest stanem, w którym układ nerwowy reaguje przeciążeniem na nadmiar bodźców. Mogą to być bodźce sensoryczne, jak hałas czy światło, ale także informacyjne lub społeczne. Gdy jest ich za dużo, mózg nie ma możliwości przetworzenia wszystkich. Pojawia się przewlekłe zmęczenie, trudności z koncentracją, drażliwość i problemy ze snem. Grupą, która szczególnie mocno odczuwa przebodźcowanie, są osoby wysoko wrażliwe (WWO). Z tym problemem równie często zmagają się osoby z ADHD, dzieci ze spektrum autyzmu, a także nastolatki.
U dorosłych przebodźcowanie pojawia się głównie na skutek długotrwałego przebywania w hałasie czy ostrym świetle. Może być też wynikiem stresu, przeciążenia pracą, częstego przesiadywania przed ekranami czy nadmiernego korzystania z mediów społecznościowych. W przypadku dzieci przebodźcowanie pojawia się, gdy w ciągu dnia jest za dużo atrakcji i niespodziewanych wydarzeń. A u nastolatków? Zwykle powodem jest stres szkolny, godziny spędzone w hałasie na korytarzach, a także kompulsywne korzystanie z Internetu – chociażby przewijanie filmików na TikToku. W tym przypadku dochodzi jeszcze strach przed odrzuceniem przez grupę rówieśniczą. Nastolatkowie, by zyskać uznanie kolegów, często zmuszają się do udziału w spotkaniach i grach online, scrollują media społecznościowe, aby być „na czasie” z trendami, oglądają modne filmiki. W takich warunkach mózg nie jest w stanie odpocząć, co prowadzi do przewlekłego zmęczenia bodźcami.

Objawy przebodźcowania u nastolatka
Nawet, jeśli nastolatek po szkole zwykle siedzi w ciszy w swoim pokoju, nie znaczy to, że nie jest przebodźcowany. W jego głowie wciąż szumi szkolny zgiełk, mózg przeżywa jeszcze stres wywołany niezapowiedzianą kartkówką, a na telefonie co rusz pojawiają się powiadomienia. „W sobotę urodziny Filipa, co kupujemy?”, „Jedziemy dziś na boisko?”, „Na polski trzeba przynieść rozprawkę”, „A widziałaś, co zrobiła Aśka z 6B?”, „Jest nowy filmik tego Youtubera, zobacz”. A na domiar wszystkiego w drzwiach staje mama; przypomina o wyniesieniu śmieci i o odrobieniu zadania domowego. Mózg, przeładowany informacjami, zaczyna się buntować. Pojawiają się takie objawy, jak:
- uczucie zmęczenia i osłabienia, brak energii,
- ból głowy,
- napięcie mięśni, szczególnie w obrębie szyi i ramion,
- nadwrażliwość na bodźce: dźwięki, światło, zapachy, dotyk,
- problemy ze snem,
- lęk, uczucie przytłoczenia, bezsilności,
- drażliwość, wybuchy złości lub płaczu,
- trudności z podejmowaniem decyzji i skupieniem na zadaniach,
- spadek motywacji i chęci do działania.
Jeśli Twoje dziecko ma jeden z tych objawów, to nie musi jeszcze oznaczać, że jest przebodźcowane. Warto jednak uważnie obserwować nastolatka i sprawdzać, czy sytuacja nie eskaluje i czy nie pojawiają się nowe symptomy. Dzięki temu zareagujesz w odpowiednim momencie.
Metody radzenia sobie z przebodźcowaniem
Co zrobić, gdy już zdasz sobie sprawę, że Twoje nastoletnie dziecko jest przebodźcowane? Istnieje jeden skuteczny sposób. Ale nie oszukujmy się – wcielenie go w życie będzie niełatwe, zwłaszcza w XXI wieku. Należy bowiem ograniczyć ilość bodźców docierających do mózgu młodego człowieka. Czy to oznacza szlaban na telefon i laptop? Niekoniecznie. Przedstawiamy kilka pomysłów, które pomogą Ci zadbać o psychikę dziecka, a jednocześnie na nowo zbudować z nim więź.
- Zachęć nastolatka, żeby stworzył sobie w pokoju własną „strefę ciszy”. Pamiętasz, jak w dzieciństwie budowało się bazę z poduszek i koców? Wejście do środka było jak całkowite odcięcie od świata zewnętrznego. Opowiedz o tym dziecku i wspólnie zastanówcie się, jak stworzyć tego typu kącik u niego. Nie musi kopiować Twoich pomysłów – zwłaszcza, że na pewno ma własne. Ty tylko zastanów się, jak wdrożyć je w życie.
- Ustalcie godziny tak zwanego „cyfrowego detoksu”. Niech nastolatek sam zaplanuje sobie czas bez mediów społecznościowych i sprawdzania wiadomości. W tych godzinach wyłączacie powiadomienia albo wyciszacie telefon i nie zerkacie na niego. Dobrym pomysłem jest rozszerzenie tej tradycji na całą rodzinę. W ten sposób zyskujecie czas dla siebie nawzajem.
- Opowiedz dziecku o technikach relaksacyjnych (może sam/a jakieś stosujesz?). Ćwiczenia oddechowe, medytacja czy joga wspaniale wyciszają umysł i przywracają poczucie wewnętrznej równowagi.
- Stwórzcie plan działania po powrocie do domu. Najpierw czas w strefie ciszy, tak, by mózg odpoczął po przeładowanym bodźcami dniu w szkole. Potem obiad i wspólne rozmowy, następnie obowiązki domowe i odrabianie lekcji. Później czas dla znajomych – także online. Na dwie godziny przed snem wprowadzamy cyfrowy detoks. W ten sposób ograniczycie ryzyko przebodźcowania, a dziecko nie będzie miało problemów z zasypianiem.
Jak wspierać nastolatka w tej trudnej rzeczywistości?
Przebodźcowany nastolatek może zachowywać się w bardzo nieprzyjemny sposób. Może krzyczeć, obrażać się, trzaskać drzwiami albo ostentacyjnie milczeć. To frustrujące dla obu stron. Niekiedy rodzice sami dają się ponieść emocjom i zamiast przyjrzeć się problemowi, nakładają na dziecko kolejne kary. Pamiętaj: właśnie w takich chwilach, wbrew pozorom, Twój nastolatek najbardziej Cię potrzebuje. W pułapkę przebodźcowania wpadają także dorośli, dlatego nie warto być zbyt surowym. Pokaż dziecku, że rozumiesz jego problem i podsuń mu rozwiązania, które pomogą w wyciszeniu umysłu.
Czasami jednak przebodźcowanie jest tak silne, że w warunkach domowych trudno sobie z nim poradzić. Jeśli widzisz, że objawy utrzymują się przez dłuższy czas, a nastolatek wyraźnie nie daje sobie rady, warto poszukać profesjonalnej pomocy. Specjalista pomoże zlokalizować źródło problemu i dostosuje rodzaj terapii do potrzeb dziecka. Może też podsunąć mu sprawdzone techniki radzenia sobie z przebodźcowaniem. Nie czekaj więc, aż problem stanie się palący – lepiej zacząć działać wcześniej.
Fundacja To The Future, w porozumieniu z psychologami, prowadzi spotkania dla nastolatków i ich rodzin.
Chcesz wiedzieć więcej? Umów się na bezpłatne konsultacje rodzinne z psychologiem.
Autorka: Ewa Zdebik,
wolontariuszka Fundacji To The Future
