S.M.A.R.T. bez recepty
Bezpiecznik
Strefa ucznia
STREFA UCZNIA
Co znajdziesz w Bezpieczniku?
Ktoś mówi: „Wszyscy próbują”.
Film obiecuje szybki efekt.
Kolega zachowuje się inaczej niż zwykle.
W takich sytuacjach nie zawsze wiadomo od razu, co zrobić.
Tutaj możesz przećwiczyć odmowę, sprawdzić internetową poradę, przygotować własny plan szukania pomocy i przypomnieć sobie, kiedy trzeba zadzwonić pod 112.
Zacznij od sytuacji, która jest Ci teraz najbliższa.
W jakiej jesteś sytuacji?
Co oznacza S.M.A.R.T.?
Być S.M.A.R.T. to umieć zatrzymać się przed decyzją
Nie chodzi o bycie idealnym ani o znajomość wszystkich odpowiedzi. Chodzi o pięć umiejętności, które pomagają chronić zdrowie i działać w zgodzie ze sobą.
S – Świadomy
Wiem, z czym mam do czynienia, czego jeszcze nie wiem i gdzie mogę sprawdzić wiarygodne informacje. Nie traktuję reklamy, komentarza ani popularnego filmu jak porady medycznej.
M – Mądry
Rozpoznaję, kiedy ktoś próbuje sprzedać mi produkt, obietnicę szybkiego efektu albo przekonanie, że „wszyscy tak robią”. Zadaję pytania, zanim uwierzę.
A – Asertywny
Potrafię powiedzieć „nie”, „nie chcę” albo „potrzebuję czasu”. Nie muszę się długo tłumaczyć ani robić czegoś tylko po to, by ktoś mnie zaakceptował.
R – Rozważny
Myślę nie tylko o tym, co wydarzy się za pięć minut. Sprawdzam, jak decyzja może wpłynąć na moje zdrowie, samopoczucie, relacje, trening, naukę i plany.
T – Trzeźwy
Uczę się odpoczywać, radzić sobie z emocjami i cieszyć się relacjami lub aktywnością bez sięgania po substancje, które mają szybko poprawić nastrój, wygląd albo wyniki. Gdy jest mi trudno, szukam wsparcia.
Nie musisz podejmować każdej decyzji idealnie. Możesz się zatrzymać, sprawdzić sytuację i poprosić o pomoc.
PRESJA-REAKCJA
CO POWIEDZIEĆ, GDY KTOŚ NACISKA?
Mówisz „nie”, a ktoś pyta po raz drugi albo trzeci. Nie musisz wtedy wymyślać nowych argumentów. Możesz krótko powtórzyć decyzję, zmienić temat albo odejść.
Wybierz odpowiedzi, które brzmią naturalnie w Twoich ustach, i przećwicz je wcześniej.
Poznaj kilka prostych strategii, które możesz przećwiczyć!
Krótkie NIE
Kiedy użyć?
Gdy nie chcesz wdawać się w dyskusję.
Przykłady
„Nie, dzięki.”
„Nie chcę.”
„To nie dla mnie.”
„Odpuszczam.”
Krótki powód
Nie musisz się tłumaczyć.
Masz prawo odmówić bez wyjaśnienia.
Jeśli czujesz, że jeden krótki powód pomoże zakończyć rozmowę, możesz go podać.
„Nie mam ochoty.”
„Jutro mam trening.”
„Nie wiem, co to jest, więc nie biorę.”
„Nie chcę się w to pakować.”
„Zdarta płyta”
Polega na spokojnym powtarzaniu tej samej odpowiedzi.
— Nie, dzięki.
— Ale tylko raz.
— Nie, dzięki.
— Serio?
— Tak. Nie chcę.
Zaproponuj coś innego
Jeśli chcesz zostać z grupą, możesz odmówić i od razu zaproponować coś innego.
Pamiętaj, że nie masz obowiązku ratować atmosfery ani organizować innym zabawy.
Przykłady:
„Ja odpuszczam. Chodźmy po coś do jedzenia.”
„Tego nie biorę, ale mogę z wami zostać.”
„Zmieńmy temat. W co gramy?”
Humor
Humor może pomóc tylko w bezpiecznej, niezbyt napiętej sytuacji.
Jeśli ktoś jest agresywny, grozi Ci lub blokuje wyjście, nie żartuj — odejdź, poszukaj dorosłego i zadbaj o bezpieczeństwo.
Odejdź
Jeżeli ktoś nie szanuje Twojej decyzji:
„Powiedziałem już, że nie.”
„Kończę tę rozmowę.”
„Idę do innych.”
Ważne: Wydaje się być trudne?
To zrozumiałe!
Asertywność jest umiejętnością, którą trzeba ćwiczyć.
Czasami nie jest łatwa, bo nie chcemy spowodować kłótni, zniszczyć relacji i atmosfery.
Jeśli masz trudność z odmawianiem i czujesz, że robisz coś przeciwko sobie – pamiętaj, zawsze możesz zwrócić się do osób dorosłych lub do innych zaufanych osób – czasem inny przyjaciel będzie mógł Ci doradzić.
Poszukaj w swoim otoczeniu, być może masz szansę nauczyć się asertywności w praktyce, podczas Treningów Asertywności?
Nie musisz być z tym sam ... I nie musisz zgadzać się na działania, które nie są zgodne z Twoimi wartościami!
TRZY ZASADY ASERTYWNOŚCI
✔ Powiedz krótko
Im więcej więcej wyjaśnień, tym więcej miejsca na dalsze namawianie.
✔ Nie wdawaj się w spór.
Możesz powtórzyć tę samą odpowiedź.
✔ Odejdź, gdy granica nie jest szanowana
Jeśli robi się niebezpiecznie, idź do innych osób i poproś o pomoc.
Co zrobisz w tej sytuacji?
Wybierz odpowiedź i kliknij ją, aby sprawdzić, co może wydarzyć się dalej. To ćwiczenie, nie test — możesz zobaczyć każdą możliwość.
Spotkanie ze znajomymi
Ktoś mówi: „No weź, tylko raz. Wszyscy tego próbują”.
Jak reagujesz? Kliknij wybraną odpowiedź.
A „Nie, dzięki. Nie chcę.”
B „Może później.”
C „Zgadzam się, żeby dali mi spokój.”
Lek przed sprawdzianem
Kolega proponuje Ci lek: „Mnie pomaga się skupić. Tobie też pomoże. Przecież to tylko tabletka”.
Co robisz? Wybierz odpowiedź.
A „Nie biorę leków przepisanych komuś innemu.”
B „Co to za lek?”
C „Skoro jemu pomogło, to spróbuję.”
Presja staje się groźna
Osoba nie przyjmuje Twojej odmowy, podnosi głos i zastawia Ci drogę.
Jak reagujesz? Kliknij wybraną odpowiedź.
A „Idę w stronę innych ludzi i proszę kogoś o pomoc.”
B „Zostaję i próbuję dalej przekonywać tę osobę.”
C „Odchodzę, ale nikomu o tym nie mówię.”
Czy to prawda?
INTERNETOWY RADAR
Nie wszystko, co ma milion wyświetleń, jest prawdą.
Duża liczba wyświetleń mówi, że materiał przyciągnął uwagę. Nie mówi, czy podana informacja jest prawdziwa.
Zanim podejmiesz decyzję dotyczącą zdrowia, sprawdź autora, źródła i to, czy post jest reklamą.
Pięć pytań poniżej pomoże Ci zrobić to krok po kroku
Jak sprawdzić, czy treść w mediach społecznościowych jest wiarygodna?
Zanim uwierzysz filmowi lub postowi, odpowiedz na pięć pytań.
1. Kto to mówi?
- Czy ta osoba ma odpowiednie przygotowanie w tym konkretnym temacie?
- Czy jasno przedstawia swoje kwalifikacje?
- Czy wypowiada się w obszarze, na którym rzeczywiście się zna?
Sam tytuł lekarza, psychologa lub naukowca nie wystarczy. Liczą się także kompetencje dotyczące danego tematu i jakość przedstawionych dowodów.
2. Czy autor coś sprzedaje?
- Czy materiał jest reklamą?
- Czy zawiera kod rabatowy lub link partnerski?
- Czy autor zarabia na sprzedaży polecanego produktu?
Interes finansowy nie oznacza automatycznie, że informacja jest fałszywa, ale powinien być jasno oznaczony i skłaniać do dokładniejszego sprawdzenia przekazu.
3. Na czym opiera swoje twierdzenia?
- Czy pokazuje badania lub oficjalne zalecenia?
- Czy podaje linki umożliwiające sprawdzenie źródeł?
- Czy przedstawia tylko własną historię?
Osobiste doświadczenie może być prawdziwe, ale nie dowodzi, że produkt zadziała tak samo i będzie bezpieczny dla każdej osoby.
4. Czy obiecuje szybki i pewny efekt?
Uważaj na hasła:
- „100% działa”.
- „Działa na każdego”.
- „Lekarze ukrywają tę metodę”.
- „Tylko ja znam prawdę”.
- „Wyleczy wszystko”.
5. Czy niezależne, wiarygodne źródła mówią to samo?
Informacji o zdrowiu szukaj między innymi na stronach:
- pacjent.gov.pl,
- Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom,
- Światowej Organizacji Zdrowia,
- Agencji Unii Europejskiej ds. Narkotyków,
- uczelni medycznych i uznanych towarzystw naukowych.
Możesz również zapytać lekarza, farmaceutę lub innego specjalistę. Jeśli ważnego twierdzenia nie da się potwierdzić w niezależnych źródłach, nie opieraj na nim decyzji dotyczącej zdrowia.
Na co uważać? – czerwone flagi
Sprawdź materiał dokładniej, jeśli:
🚩 opiera się głównie na strachu, zachwycie lub presji;
🚩 przedstawia produkt jako „jedyne rozwiązanie”;
🚩 mówi o „sekretach ukrywanych przez lekarzy”;
🚩 nie podaje sprawdzalnych źródeł;
🚩 przedstawia jedną historię jako dowód;
🚩obiecuje efekt bez ryzyka;
🚩naciska na natychmiastowy zakup.
Film może być początkiem dobrego pytania, ale nie powinien być jedyną podstawą decyzji o zdrowiu.
Sprawdź, czy tę samą informację potwierdzają niezależne źródła.
Rozbierz post na części
Poniżej znajduje się fikcyjny post reklamowy. Nie oceniaj go od razu jako prawdziwego albo fałszywego. Najpierw sprawdź, co autor obiecuje, jakie pokazuje dowody i w jaki sposób próbuje przyspieszyć Twoją decyzję.
Fikcyjny post przygotowany do ćwiczenia
„Ten naturalny preparat na formę działa od pierwszego dnia i jest całkowicie bezpieczny. Stosuję go od miesiąca i mam dwa razy więcej energii. Lekarze o tym nie mówią, bo wolą przepisywać drogie leki. Wszyscy na treningach już go biorą.”
Tylko dziś: kod FORMA20
1,2 mln wyświetleń · 84 tys. polubień · 3200 komentarzy
1 Kto publikuje i jaki może mieć interes?
Sam opis „twórca internetowy” nie informuje o przygotowaniu medycznym ani o kompetencjach w zakresie zdrowia. Nawet odpowiednie wykształcenie nie zastępuje jednak dowodów potwierdzających konkretne twierdzenie.
Kod rabatowy sugeruje, że autor może osiągać korzyść ze sprzedaży. To możliwy interes finansowy, który należy uwzględnić przy ocenie przekazu. W poście brakuje również jasnej informacji, czy materiał jest reklamą lub współpracą komercyjną.
2 Co jest faktem, opinią lub obietnicą?
Post zawiera mocne twierdzenia:
- „działa od pierwszego dnia”,
- „jest całkowicie bezpieczny”,
- „daje dwa razy więcej energii”.
Takie zdania wymagają rzetelnych i możliwych do sprawdzenia dowodów. Określenia „całkowicie bezpieczny” i „100% działa” są szczególnie podejrzane, ponieważ bezpieczeństwo może zależeć między innymi od stanu zdrowia, przyjmowanych leków i sposobu użycia produktu.
3 Jakie przedstawiono dowody?
Zdanie „stosuję i czuję efekt” opisuje osobiste doświadczenie autora. Nazywamy je dowodem anegdotycznym. Może być prawdziwą historią tej osoby, ale nie pokazuje, czy produkt działa u innych ani czy rzeczywiście spowodował zauważoną zmianę.
W poście nie ma informacji o badaniu, jego autorach, metodzie, liczbie uczestników ani źródle publikacji. Liczba polubień i pozytywne komentarze również nie są dowodem naukowym.
4 Jak post wykorzystuje presję społeczną?
Zdanie „wszyscy na treningach już go biorą” przedstawia zachowanie jako powszechne. Taki komunikat może tworzyć błędne przekonanie normatywne, czyli mylne wyobrażenie o tym, co robi większość grupy.
Widoczność zachowania w internecie nie mówi, jak często występuje ono w rzeczywistości. Duża liczba wyświetleń może wzmacniać społeczny dowód słuszności, ale popularność nadal nie potwierdza bezpieczeństwa ani skuteczności produktu.
5 Jakie techniki perswazji zastosowano?
- Odwołanie do naturalności: słowo „naturalny” ma sugerować bezpieczeństwo, choć samo pochodzenie produktu go nie gwarantuje.
- Presja czasu: „tylko dziś” ogranicza czas na spokojne sprawdzenie informacji.
- Odwołanie spiskowe: zdanie „lekarze o tym nie mówią” podważa zaufanie do specjalistów bez przedstawienia dowodów.
- Obietnica szybkiego efektu: proste rozwiązanie złożonego celu, takiego jak zdrowie, energia lub wygląd.
Zastosowanie tych technik nie dowodzi automatycznie, że każda część posta jest fałszywa. To jednak wyraźne sygnały, że przekaz wymaga dokładnej weryfikacji przed podjęciem decyzji.
6 Co zrobić przed podjęciem decyzji?
- Nie kupuj ani nie przyjmuj produktu pod wpływem presji czasu.
- Sprawdź, czy materiał jest oznaczony jako reklama.
- Poszukaj źródeł podanych przez autora i przeczytaj je w całości.
- Porównaj informację z niezależnymi źródłami instytucji zdrowia publicznego, a nie z kolejnymi profilami powtarzającymi ten sam post.
- Jeśli sprawa dotyczy leku, suplementu lub innego produktu mogącego wpływać na zdrowie, porozmawiaj z lekarzem albo farmaceutą.
- Jeśli jesteś osobą niepełnoletnią, możesz również zwrócić się do rodzica, opiekuna lub innej zaufanej osoby dorosłej.
To ćwiczenie pokazuje sposób analizy reklamy. Nie służy do oceny stanu zdrowia ani wyboru leczenia.
KIEDY MARTWIĘ SIĘ O KOGOŚ...
Martwię się o koleżankę lub kolegę. Co mogę zrobić?
Możesz zauważyć zmianę i rozpocząć rozmowę, ale nie musisz rozpoznawać uzależnienia ani samodzielnie rozwiązywać problemu. Powiedz, co widzisz, wysłuchaj odpowiedzi i pomóż znaleźć zaufaną osobę dorosłą. Jedna gorsza ocena, zmiana nastroju albo nieobecność nie są diagnozą. Większe znaczenie ma kilka zmian, które utrzymują się i wpływają na codzienne życie.
Co może wzbudzić Twoją troskę?
Nie chodzi o zbieranie dowodów. Powodem do rozmowy może być powtarzający się wzorzec, np. kilka zmian występujących jednocześnie:
- wyraźne zmiany nastroju lub zachowania,
- częste nieobecności i rezygnowanie z ważnych aktywności,
- pogorszenie relacji, nauki albo treningów,
- ukrywanie sytuacji związanych z lekami lub innymi substancjami,
- powtarzające się stany silnego pobudzenia, senności lub dezorientacji,
- podejmowanie ryzyka mimo widocznych szkód.
1 Wybierz spokojny i bezpieczny moment
Porozmawiaj na osobności, gdy oboje macie czas, a druga osoba jest przytomna, spokojna i nie znajduje się pod wyraźnym wpływem substancji. Nie rozpoczynaj trudnej rozmowy przy grupie znajomych, podczas kłótni ani wtedy, gdy obawiasz się agresji.
Jeśli nie czujesz się bezpiecznie, nie rozmawiaj samodzielnie. Od razu zwróć się do zaufanej osoby dorosłej.
2 Mów o tym, co naprawdę zauważyłeś
Używaj konkretnych obserwacji i komunikatu „ja”. Nie oskarżaj, nie strasz i nie próbuj wymusić przyznania się.
„Zauważyłam, że ostatnio często nie przychodzisz na treningi i kilka razy trudno było się z Tobą porozumieć. Martwię się o Ciebie. Chcesz powiedzieć, co się dzieje?”
Powiedz „martwię się”, zamiast „wiem, że bierzesz”. To pozostawia przestrzeń na rozmowę i nie udaje diagnozy.
3 Słuchaj bez przesłuchiwania i oceniania
Zadawaj krótkie, otwarte pytania: „Jak się z tym czujesz?”, „Co byłoby teraz pomocne?” albo „Czy czujesz się bezpiecznie?”. Daj czas na odpowiedź.
- Nie wyśmiewaj i nie zawstydzaj.
- Nie wygłaszaj wykładu o konsekwencjach.
- Nie porównuj z innymi osobami.
- Nie kłóć się o każdą informację.
Możesz powiedzieć: „Dziękuję, że mi o tym mówisz” oraz „Nie musisz radzić sobie z tym samodzielnie”.
4 Zaproponuj jeden konkretny następny krok
Nie musisz znać rozwiązania. Zaproponuj, że razem zwrócicie się do osoby, która może realnie pomóc: rodzica lub opiekuna, psychologa albo pedagoga szkolnego, wychowawcy, lekarza lub specjalisty terapii uzależnień.
„Możemy razem pójść do pedagoga albo zadzwonić po poradę. Mogę być przy Tobie, kiedy zaczniesz rozmowę.”
Towarzyszenie jest pomocą. Branie całej odpowiedzialności za zmianę zachowania drugiej osoby — nie.
5 Powiedz dorosłemu, gdy martwisz się o bezpieczeństwo
Jeśli jesteś osobą niepełnoletnią, nie zostawaj z poważnym problemem samodzielnie. Powiedz zaufanej osobie dorosłej, nawet gdy znajomy prosi Cię o zachowanie wszystkiego w tajemnicy.
„Nie chcę Cię zawieść, ale nie mogę obiecać tajemnicy, jeśli Twoje zdrowie lub życie może być zagrożone. Chcę znaleźć pomoc razem z Tobą.”
To nie jest donoszenie. To przekazanie odpowiedzialności osobie, która ma większe możliwości zapewnienia bezpieczeństwa i pomocy.
Jeśli ta osoba odpowiada...
„Przesadzasz. Nic mi nie jest.”
Możesz odpowiedzieć: „Możliwe, że nie znam całej sytuacji. Mówię o tym, bo mi na Tobie zależy. Jeśli będziesz chcieć porozmawiać, jestem obok”. Jeśli zagrożenie nadal Cię niepokoi, powiedz dorosłemu.
„Obiecaj, że nikomu nie powiesz.”
Możesz odpowiedzieć: „Nie będę opowiadać o tym znajomym. Nie mogę jednak zachować tajemnicy, jeśli ktoś może być w niebezpieczeństwie. Powiem tylko osobie, która może pomóc”.
„Zostaw mnie w spokoju.”
Możesz zakończyć rozmowę bez kłótni: „Dobrze, dam Ci teraz przestrzeń. Nadal się martwię i wrócę do tego tematu”. Gdy widzisz poważne ryzyko, nie czekaj — skontaktuj się z dorosłym.
Pierwsza pomoc: Co zrobić? Krok po kroku
Co zrobić, gdy coś cię niepokoi w zachowaniu lub wyglądzie koleżanki lub kolegi?
Najważniejsza zasada: Jeśli osoba nie reaguje, nie oddycha prawidłowo, ma drgawki albo nie potrafisz ocenić jej stanu, dzwoń pod 112.
Nie czekaj, aż ustalisz, co dokładnie się wydarzyło.
Szybka reakcja może uratować zdrowie lub życie.
Objawy alarmowe
Natychmiast wezwij pomoc, gdy osoba:
- nie reaguje na głos ani dotyk lub nie można jej obudzić;
- nie oddycha prawidłowo, oddycha bardzo wolno lub nieregularnie albo tylko pojedynczo łapie powietrze;
- ma drgawki;
- ma sine usta lub paznokcie;
- ma silny ból w klatce piersiowej;
- nagle traci kontakt z otoczeniem;
- jest tak pobudzona lub zdezorientowana, że może zagrażać sobie albo innym;
- wymiotuje i nie można z nią nawiązać kontaktu.
KROK 1. Zadbaj o bezpieczeństwo
Sprawdź, czy nic nie zagraża Tobie ani osobie poszkodowanej. Uważaj na ruch uliczny, ogień, prąd, szkło, igły oraz nieznane proszki i płyny.
KROK 2. Sprawdź reakcję i oddech
- Głośno zapytaj: „Czy mnie słyszysz?” i delikatnie dotknij ramion osoby.
- Jeśli nie reaguje, udrożnij drogi oddechowe: połóż jedną dłoń na czole, drugą pod brodą, delikatnie odchyl głowę i unieś brodę.
- Przez maksymalnie 10 sekund sprawdzaj oddech: obserwuj klatkę piersiową, słuchaj i spróbuj poczuć wydychane powietrze.
Pojedyncze westchnienia, nieregularne łapanie powietrza lub bardzo wolny oddech nie są prawidłowym oddychaniem.
KROK 3.
Zadzwoń pod numer:
112
Włącz głośnik i wykonuj polecenia dyspozytora. Jeśli obok jest ktoś jeszcze, wskaż konkretną osobę i poproś ją o wezwanie pomocy.
Powiedz:
- gdzie jesteś;
- co się stało;
- ile osób potrzebuje pomocy;
- czy osoba reaguje i oddycha;
- jaka substancja mogła zostać przyjęta, jeśli to wiesz.
Nie rozłączaj się, dopóki dyspozytor nie powie, że możesz zakończyć rozmowę.
KROK 4. Działaj
Włącz głośnik i wykonuj polecenia dyspozytora.
Jeśli osoba nie reaguje, ale oddycha prawidłowo, dyspozytor może polecić ułożenie jej w pozycji bezpiecznej.
Dzięki temu zmniejszasz ryzyko zadławienia wymiocinami.
Dlatego tak ważne jest, aby nauczyć się to robić!
Sprawdź, jak ułożyć osobę w pozycji bezpiecznej.
Jak ułożyć osobę w pozycji bezpiecznej? ROZWIŃ
Pozycję bezpieczną stosujemy, gdy osoba nie reaguje, ale oddycha prawidłowo. Takie ułożenie pomaga jej swobodnie oddychać i chroni przed zadławieniem.
- Zadbaj o bezpieczeństwo. Sprawdź, czy Tobie i poszkodowanemu nic nie zagraża, na przykład przejeżdżające samochody, ogień lub prąd.
- Sprawdź reakcję. Podejdź, delikatnie potrząśnij osobę za ramiona i głośno zapytaj: „Czy mnie słyszysz?”.
- Wezwij pomoc. Jeśli osoba nie reaguje, zadzwoń pod numer 112 lub 999. Włącz głośnik i wykonuj polecenia dyspozytora. Jeśli obok jest ktoś jeszcze, poproś go o telefon.
-
Sprawdź oddech. Odchyl delikatnie głowę osoby do tyłu i unieś jej brodę. Przez maksymalnie 10 sekund obserwuj ruchy klatki piersiowej, słuchaj oddechu i spróbuj poczuć wydychane powietrze na policzku.
Uwaga: jeśli osoba nie oddycha prawidłowo albo tylko pojedynczo łapie powietrze, nie układaj jej w pozycji bezpiecznej. Natychmiast rozpocznij RKO zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
- Wyprostuj nogi poszkodowanego i zdejmij mu okulary, jeśli je nosi.
- Ułóż bliższą rękę. Rękę znajdującą się bliżej Ciebie połóż pod kątem prostym do ciała. Zegnij ją w łokciu, a dłoń skieruj do góry.
- Przyłóż drugą dłoń do policzka. Przełóż dalszą rękę przez klatkę piersiową i przyłóż jej grzbiet do policzka po swojej stronie. Przytrzymuj ją w tym miejscu.
- Zegnij dalszą nogę. Chwyć nogę znajdującą się dalej od Ciebie i zegnij ją w kolanie tak, aby stopa opierała się o podłoże.
- Obróć osobę na bok. Trzymając jej dłoń przy policzku, pociągnij za zgięte kolano i spokojnie obróć poszkodowanego w swoją stronę.
- Popraw ułożenie. Górną nogę ustaw tak, aby kolano było zgięte pod kątem prostym. Delikatnie odchyl głowę do tyłu i upewnij się, że usta są skierowane lekko w dół.
- Zostań przy poszkodowanym. Regularnie sprawdzaj jego oddech, chroń go przed zimnem lub upałem i czekaj na ratowników. Nie podawaj mu jedzenia ani picia.
Jeśli podejrzewasz uraz kręgosłupa lub miednicy, nie poruszaj poszkodowanego bez potrzeby. Zadzwoń pod numer alarmowy i postępuj zgodnie z poleceniami dyspozytora.
*Link prowadzi do bezpłatnego materiału wideo na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej.
Gdy występują drgawki
- Nie przytrzymuj osoby siłą.
- Nie wkładaj niczego do jej ust.
- Odsuń niebezpieczne przedmioty i chroń głowę przed urazem.
- Po ustaniu drgawek sprawdź oddech i wykonuj polecenia dyspozytora.
Czego nie robić?
❌ Nie zostawiaj osoby samej.
❌ Nie zmuszaj jej do chodzenia.
❌ Nie polewaj jej zimną wodą.
❌ Nie próbuj wywoływać wymiotów.
❌ Nie podawaj niczego do jedzenia ani picia, w tym alkoholu, kawy i napojów energetycznych.
❌ Nie zakładaj, że wystarczy „przespać problem”.
Jeśli osoba jest przytomna
Jeżeli występują objawy alarmowe, podejrzewasz zatrucie albo nie wiesz, co i w jakiej ilości zostało przyjęte, zadzwoń pod 112 i opisz sytuację.
Do czasu przyjazdu pomocy:
✔ mów spokojnie;
✔ pomóż osobie usiąść lub położyć się w bezpiecznym miejscu;
✔ nie oceniaj i nie krzycz;
✔ nie podawaj niczego do jedzenia ani picia bez polecenia dyspozytora;
✔ obserwuj oddech i kontakt z otoczeniem;
✔ wykonuj polecenia dyspozytora.
Pierwsza pomoc polega na:
- zapewnieniu bezpieczeństwa,
- wezwaniu pomocy,
- monitorowaniu oddechu,
- udzieleniu podstawowej pomocy do czasu przyjazdu ratowników.
A jeśli to ja potrzebuję pomocy?
Nie musisz czekać, aż sytuacja stanie się bardzo poważna. Możesz poprosić o pomoc także wtedy, gdy trudno Ci nazwać problem albo nie wiesz, co zrobić dalej.
Wybierz jedną osobę, przy której czujesz się bezpiecznie: rodzica, opiekuna, kogoś z rodziny, wychowawcę, pedagoga, psychologa, trenera albo lekarza. Nie musisz od razu opowiadać wszystkiego.
Możesz zacząć tak: „Potrzebuję pomocy, ale trudno mi o tym mówić. Czy możesz mnie wysłuchać?”
Ważne rozróżnienie
Gdy ktoś Cię namawia lub zastrasza: odejdź do bezpiecznego miejsca i poszukaj wsparcia.
Gdy ktoś stracił przytomność lub źle się czuje: nie zostawiaj tej osoby samej; wezwij pomoc.
Moja sieć wsparcia
Czasem najtrudniejsze jest pierwsze zdanie. Wpisz jedną osobę, jedno miejsce i słowa, od których możesz zacząć rozmowę. Nie musisz podawać nazwiska ani dokładnego adresu.
Formularz nie ma przycisku wysyłania. Jeśli korzystasz ze wspólnego urządzenia, wpisz tylko ogólne określenia i po ćwiczeniu wyczyść pola. Możesz też przygotować plan na kartce.
Zobacz przykładowe początki rozmowy
- „Potrzebuję Ci powiedzieć coś ważnego. Nie wiem, jak zacząć.”
- „Martwi mnie pewna sytuacja i potrzebuję pomocy.”
- „Ktoś mnie do czegoś namawia i nie wiem, co zrobić.”
- „Nie czuję się bezpiecznie. Czy możesz teraz ze mną zostać?”
- „Nie potrzebuję oceny. Potrzebuję, żeby ktoś mnie wysłuchał.”
Gdzie szukać pomocy? - rozwiń sekcję!
W szkole
- psycholog szkolny;
- pedagog szkolny;
- wychowawca;
- nauczyciel, któremu ufasz;
- pielęgniarka szkolna.
W ochronie zdrowia
- lekarz rodzinny;
- psycholog;
- poradnia zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży;
- psychiatra dzieci i młodzieży.
Telefon zaufania dla Dzieci i Młodzieży
116 111
Telefon jest anonimowy, bezpłatny i dostępny przez całą dobę, 7 dni w tygodniu. Na stronie 116111.pl dostępny jest również kontakt online.
Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka
Telefon jest bezpłatny, anonimowy i dostępny przez całą dobę, 7 dni w tygodniu. Dostępny jest również bezpłatny czat bez logowania.
Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych
800 70 22 22
Bezpłatne, całodobowe wsparcie psychologiczne dla osób pełnoletnich i bliskich.
W bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia
112 lub 999
Nie potrzebujesz pewności, aby poprosić o pomoc. Opisz sytuację i wykonuj polecenia dyspozytora.
*Link prowadzi do strony Telefonu Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111, gdzie dostępne są aktualne informacje o kontakcie telefonicznym i online.
FAQ · Bezpiecznik
Najczęstsze pytania
Krótkie odpowiedzi na pytania o odmowę, leki, internetowe porady, pomaganie znajomej osobie i szukanie wsparcia.
Jest zagrożenie życia lub zdrowia? Jeśli ktoś nie reaguje, nie oddycha prawidłowo, ma drgawki albo jego stan szybko się pogarsza, dzwoń pod 112 i wykonuj polecenia osoby przyjmującej zgłoszenie.
Czy muszę znać substancję, żeby odmówić?
Nie. Masz prawo odmówić, nawet jeśli nie potrafisz wyjaśnić dlaczego albo nie wiesz, co dokładnie ktoś Ci proponuje. Nie musisz nikogo przekonywać.
„Nie, dzięki.” „Nie chcę.” „Odpuszczam.”
Co zrobić, gdy ktoś dalej naciska albo mnie wyśmiewa?
Powtórz krótko tę samą odpowiedź i nie wdawaj się w spór. Możesz zaproponować inną aktywność albo odejść. Jeśli ktoś Ci grozi, zabiera telefon, blokuje wyjście lub robi się agresywny, idź do bezpiecznego miejsca i poproś o pomoc zaufaną osobę dorosłą.
„Powiedziałem lub powiedziałam już: nie. Kończę tę rozmowę.”
Czy lek bez recepty albo lek od znajomej osoby jest bezpieczny?
„Bez recepty” nie znaczy „bez ryzyka”. Lek może zaszkodzić, jeśli zostanie przyjęty bez wskazania, w zbyt dużej dawce albo razem z innymi lekami, alkoholem lub substancjami. Nie bierz leku przepisanego komuś innemu i nie udostępniaj własnych leków.
Jeśli nie masz pewności, zapytaj rodzica lub opiekuna, lekarza albo farmaceutę i zawsze przeczytaj ulotkę.
Co ze „wspomagaczami”, suplementami, sterydami i SARM-ami?
Napisy „naturalny”, „na masę”, „spalacz” czy „produkt badawczy” nie są gwarancją skuteczności ani bezpieczeństwa. Produkty z niepewnego źródła mogą mieć inny skład niż podany na etykiecie. SARM-y nie są suplementami diety i nie są zatwierdzonymi lekami do budowania mięśni; mogą powodować poważne szkody dla zdrowia.
Zanim zastosujesz produkt wpływający na organizm lub wyniki sportowe, porozmawiaj z lekarzem albo farmaceutą. W sprawach treningu i żywienia wybieraj specjalistów z potwierdzonymi kwalifikacjami, którzy nie sprzedają Ci „cudownego skrótu”.
Czy po „jednym razie” na pewno nic się nie stanie?
Nikt nie może tego obiecać. Ryzyko zależy m.in. od substancji, dawki, składu produktu, połączenia z innymi środkami i stanu zdrowia. Jednorazowe użycie nie oznacza automatycznie uzależnienia, ale może skończyć się zatruciem, urazem albo innym nagłym problemem.
Co zrobić, jeśli już coś przyjąłem lub przyjęłam?
Nie bierz kolejnej dawki i nie próbuj „wyrównywać” działania alkoholem, kawą, napojem energetycznym ani inną substancją. Powiedz zaufanej osobie dorosłej, co zostało przyjęte, kiedy i w jakiej ilości — jeśli to wiesz. Opakowanie lub zdjęcie etykiety może pomóc medykom, ale nie ryzykuj, żeby je zdobyć.
Jeśli pojawiają się niepokojące objawy, nie wiesz, co zostało przyjęte, albo stan się pogarsza, dzwoń pod 112. Powiedz prawdę osobom udzielającym pomocy — ta informacja pomaga im działać bezpiecznie.
Kiedy trzeba natychmiast zadzwonić pod 112?
Dzwoń od razu, gdy osoba między innymi:
- nie reaguje albo nie można jej dobudzić,
- nie oddycha prawidłowo, bardzo wolno oddycha lub sinieją jej usta,
- ma drgawki, silny ból w klatce piersiowej albo traci przytomność,
- jest silnie zdezorientowana, ma omamy lub jej stan szybko się pogarsza,
- mówi, że chce zrobić sobie krzywdę i istnieje bezpośrednie zagrożenie.
Zostań w bezpiecznym miejscu, włącz głośnik i słuchaj instrukcji. Nie zostawiaj osoby samej, chyba że pozostanie przy niej zagraża także Tobie.
Martwię się o kolegę lub koleżankę. Jak zacząć rozmowę?
Wybierz spokojny moment. Powiedz, co zauważasz, bez stawiania diagnozy i bez oskarżeń. Posłuchaj odpowiedzi, zapytaj, czego ta osoba potrzebuje, i zachęć ją do rozmowy z zaufanym dorosłym lub specjalistą. Nie musisz samodzielnie rozwiązywać całego problemu.
„Martwię się o Ciebie, bo ostatnio widzę, że jest Ci trudno. Chcesz powiedzieć, co się dzieje?”
Co zrobić, jeśli znajoma osoba mówi: „Tylko nikomu nie mów”?
Możesz szanować czyjeś zaufanie, ale nie obiecuj zachowania tajemnicy, gdy zagrożone jest zdrowie lub życie. Powiedz o sytuacji jednej zaufanej osobie dorosłej i wyjaśnij znajomemu, że robisz to dlatego, że Ci zależy. Przekaż tylko informacje potrzebne do uzyskania pomocy.
Jak sprawdzić, czy film albo porada influencera są wiarygodne?
Zanim uwierzysz, sprawdź:
- kto mówi i czy ma kwalifikacje w tym konkretnym temacie,
- czy pokazuje źródła, które naprawdę potwierdzają jego słowa,
- czy materiał jest reklamą albo prowadzi do sprzedaży produktu,
- czy padają obietnice typu „100% działa”, „bez ryzyka” lub „lekarze to ukrywają”,
- czy podobną informację podają niezależne, wiarygodne źródła.
Liczba polubień i osobista historia nie są dowodem naukowym.
Jak poprosić o pomoc, jeśli trudno mi zacząć?
Wybierz jedną osobę, przy której czujesz się bezpiecznie: rodzica lub opiekuna, kogoś z rodziny, wychowawcę, pedagoga, psychologa szkolnego, trenera albo lekarza. Nie musisz od razu opowiadać wszystkiego.
„Potrzebuję pomocy, ale trudno mi o tym mówić. Czy możesz mnie teraz wysłuchać?”
Możesz też bezpłatnie i anonimowo skontaktować się z Telefonem Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111. Jeśli pierwsza osoba Cię nie wysłucha, spróbuj powiedzieć o tym komuś innemu.
Czy prosząc o pomoc, stracę kontrolę nad tym, co się wydarzy?
Masz prawo pytać, co stanie się dalej, kto otrzyma informację i w czym możesz współdecydować. Osoba pomagająca powinna traktować Cię z szacunkiem i przekazywać tylko informacje potrzebne do zapewnienia wsparcia. Gdy jednak istnieje poważne zagrożenie zdrowia lub życia, dorosły może potrzebować włączyć dodatkową pomoc — powinien wyjaśnić Ci dlaczego.
Czy jeden błąd oznacza, że wszystko jest stracone?
Nie. Błąd nie określa tego, kim jesteś. Najważniejsze jest bezpieczeństwo i kolejny krok: powiedzenie komuś, co się stało, sprawdzenie stanu zdrowia i zaplanowanie wsparcia. O pomoc można poprosić także wtedy, gdy sytuacja wydarzyła się tylko raz albo nie masz pewności, czy to już „poważny problem”.
Przejdź do ćwiczenia
Przećwicz odmowę albo przygotuj własny plan rozmowy z zaufaną osobą.
