STREFA UCZNIA
Twój wybór. Twoje zdrowie. Twoje zasady.
Nie będziemy Cię straszyć ani mówić, co masz myśleć. Pokażemy Ci, jak sprawdzać informacje, rozpoznawać presję i podejmować decyzje, których nie trzeba później naprawiać.
S.M.A.R.T. bez recepty to miejsce, w którym zdobywasz wiedzę i ćwiczysz umiejętności przydatne w prawdziwych sytuacjach: w grupie znajomych, na treningu, w internecie i wtedy, gdy ktoś potrzebuje pomocy.
PRESJA-REAKCJA
CO POWIEDZIEĆ, GDY KTOŚ NACISKA?
Asertywność to umiejętność jasnego wyrażenia swojej decyzji z szacunkiem do siebie i innych.
Nie musisz nikogo przekonywać ani długo się tłumaczyć.
Poznaj kilka prostych strategii, które możesz przećwiczyć przed trudną sytuacją.
Poznaj kilka prostych strategii, które możesz przećwiczyć!
Krótkie NIE
Kiedy użyć?
Gdy nie chcesz wdawać się w dyskusję.
Przykłady
„Nie, dzięki.”
„Nie chcę.”
„To nie dla mnie.”
„Odpuszczam.”
Krótki powód
Nie musisz się tłumaczyć.
Masz prawo odmówić bez wyjaśnienia.
Jeśli czujesz, że jeden krótki powód pomoże zakończyć rozmowę, możesz go podać.
„Jutro mam trening.”
„Nie mam na to ochoty.”
„Dbam o zdrowie.”
„Nie chcę później tego żałować.”
„Zdarta płyta”
Polega na spokojnym powtarzaniu tej samej odpowiedzi.
— Nie, dzięki.
— Ale tylko raz.
— Nie, dzięki.
— Serio?
— Tak. Nie chcę.
Zaproponuj coś innego
Łatwiej oprzeć się presji, gdy jednocześnie proponujemy alternatywę.
„Nie piję. Chodźmy w coś pograć.”
„Ja odpuszczam, ale możemy iść na jedzenie.”
„Nie chcę tego. Zróbmy coś innego.”
Humor
Humor może pomóc tylko w bezpiecznej, niezbyt napiętej sytuacji.
Jeśli ktoś jest agresywny, grozi Ci lub blokuje wyjście, nie żartuj — odejdź, poszukaj dorosłego i zadbaj o bezpieczeństwo.
Odejdź
Jeżeli ktoś nie szanuje Twojej decyzji:
„Powiedziałem już, że nie.”
„Kończę tę rozmowę.”
„Idę do innych.”
Jeśli ktoś mówi...
„No weź, tylko raz.”
Możesz odpowiedzieć:
- Nie, dzięki.
- Raz też jest moją decyzją.
- Odpuszczam.
„Wszyscy to robią.”
- Ja nie.
- Widocznie nie wszyscy.
- Każdy wybiera za siebie.
„Nie bądź dzieckiem.”
- Nie chcę i na tym kończę.
- Nie muszę nic udowadniać.
„Boisz się?”
- Nie. Po prostu nie chcę.
- To mój wybór.
- Odwaga to robić to, co uważam za słuszne.
„Nie psuj zabawy.”
- Można się dobrze bawić bez tego.
- Ja bawię się inaczej.
- Nie przeszkadzam wam.
„Obiecuję, nic się nie stanie.”
- Tego nikt nie może obiecać.
- Nie sprawdzam tego na sobie.
„Jak jesteś naszym znajomym...”
- Znajomi szanują moje decyzje.
- Mogę być znajomym i powiedzieć „nie”.
- Nie muszę nic udowadniać.
Ważne: Wydaje się być trudne?
To zrozumiałe!
Asertywność jest umiejętnością, którą trzeba ćwiczyć.
Czasami nie jest łatwa, bo nie chcemy spowodować kłótni, zniszczyć relacji i atmosfery.
Jeśli masz trudność z odmawianiem i czujesz, że robisz coś przeciwko sobie – pamiętaj, zawsze możesz zwrócić się do osób dorosłych lub do innych zaufanych osób – czasem inny przyjaciel będzie mógł Ci doradzić.
Poszukaj w swoim otoczeniu, być może masz szansę nauczyć się asertywności w praktyce, podczas Treningów Asertywności?
Nie musisz być z tym sam ... I nie musisz zgadzać się na działania, które nie są zgodne z Twoimi wartościami!
TRZY ZASADY ASERTYWNOŚCI
✔ Mów krótko
Im więcej tłumaczeń, tym więcej argumentów do podważenia.
✔ Mów spokojnie
Asertywność ≠ agresja.
Nie musisz krzyczeć.
✔ Powtórz decyzję
Nie zmieniaj odpowiedzi tylko dlatego, że ktoś pyta trzeci raz.
Co zrobisz w tej sytuacji?
Wybierz odpowiedź i kliknij ją, aby sprawdzić, co może wydarzyć się dalej. To ćwiczenie, nie test — możesz zobaczyć każdą możliwość.
Spotkanie ze znajomymi
Ktoś mówi: „No weź, tylko raz. Wszyscy tego próbują”.
Jak reagujesz? Kliknij wybraną odpowiedź.
A „Nie, dzięki. Nie chcę.”
B „Może później.”
C „Zgadzam się, żeby dali mi spokój.”
Lek przed sprawdzianem
Kolega proponuje Ci lek: „Mnie pomaga się skupić. Tobie też pomoże. Przecież to tylko tabletka”.
Jak reagujesz? Kliknij wybraną odpowiedź.
A „Nie biorę leków przepisanych komuś innemu.”
B „A jaka to dawka?”
C „Skoro jemu pomogło, to spróbuję.”
Presja staje się groźna
Osoba nie przyjmuje Twojej odmowy, podnosi głos i zastawia Ci drogę.
Jak reagujesz? Kliknij wybraną odpowiedź.
A „Idę w stronę innych ludzi i proszę kogoś o pomoc.”
B „Zostaję i próbuję dalej przekonywać tę osobę.”
C „Odchodzę, ale nikomu o tym nie mówię.”
Czy to prawda?
INTERNETOWY RADAR
Nie wszystko, co ma milion wyświetleń, jest prawdą.
TikTok i inne media społecznościowe świetnie przyciągają uwagę, ale algorytmy promują przede wszystkim treści angażujące – niekoniecznie najbardziej rzetelne. Informacje zdrowotne w mediach społecznościowych są często mieszanką faktów, półprawd i mitów, a liczba polubień czy obserwujących nie świadczy o ich wiarygodności.
Jak sprawdzić czy treść na mediach społecznościowych jest prawdą?
Zanim uwierzysz filmikowi, odpowiedz na te 5 pytań.
Kto to mówi?
- lekarz?
- psycholog?
- naukowiec?
- czy osoba sprzedająca produkt?
Pytaj również o kompetencje w danym temacie, źródła, interes finansowy i oznaczenie reklamy.
Na czym opiera swoje twierdzenia?
- badania naukowe?
- oficjalne wytyczne?
- czy tylko własną historię?
Czy pokazuje źródła?
Jeżeli padają hasła:
„Naukowcy udowodnili…”
zapytaj:
Którzy naukowcy? Gdzie opublikowano badanie?
Czy obiecuje szybkie efekty?
Uważaj na zdania typu:
- „100% działa.”
- „Lekarze ukrywają tę metodę.”
- „Tylko ja znam prawdę.”
- „Wyleczy wszystko.”
Czy inne wiarygodne źródła mówią to samo?
Sprawdź informacje np. na stronach:
- WHO,
- Ministerstwa Zdrowia,
- Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej,
- uczelni medycznych,
- czasopism naukowych.
Jeśli tylko jedna osoba głosi teorię, warto zachować ostrożność.
Na co uważać? – czerwone flagi
Film może być niewiarygodny, jeśli:
🚩 opiera się wyłącznie na emocjach;
🚩 zachęca do kupienia produktu jako „jedynego rozwiązania”;
🚩 mówi o „sekretach ukrywanych przez lekarzy”;
🚩 nie podaje żadnych źródeł;
🚩 przedstawia pojedynczą historię jako dowód.
Influencer może zainspirować Cię do zadania pytania.
Ale to nauka pomaga sprawdzić, czy odpowiedź jest prawdziwa.
Rozbierz post na części
Popularność nie jest dowodem prawdziwości. Sprawdź, jak rozpoznać twierdzenia bez pokrycia, przekaz reklamowy i internetową presję. Rozwijaj kolejne elementy i zobacz, co kryje się pod powierzchnią posta.
Fikcyjny post przygotowany do ćwiczenia
„Ten naturalny preparat na formę działa od pierwszego dnia i jest całkowicie bezpieczny. Stosuję go od miesiąca i mam dwa razy więcej energii. Lekarze o tym nie mówią, bo wolą przepisywać drogie leki. Wszyscy na treningach już go biorą.”
Tylko dziś: kod FORMA20
1,2 mln wyświetleń · 84 tys. polubień · 3200 komentarzy
1 Kto publikuje i jaki może mieć interes?
Sam opis „twórca internetowy” nie informuje o przygotowaniu medycznym ani o kompetencjach w zakresie zdrowia. Nawet odpowiednie wykształcenie nie zastępuje jednak dowodów potwierdzających konkretne twierdzenie.
Kod rabatowy sugeruje, że autor może osiągać korzyść ze sprzedaży. To możliwy interes finansowy, który należy uwzględnić przy ocenie przekazu. W poście brakuje również jasnej informacji, czy materiał jest reklamą lub współpracą komercyjną.
2 Co jest faktem, opinią lub obietnicą?
Post zawiera mocne twierdzenia:
- „działa od pierwszego dnia”,
- „jest całkowicie bezpieczny”,
- „daje dwa razy więcej energii”.
Takie zdania wymagają rzetelnych i możliwych do sprawdzenia dowodów. Określenia „całkowicie bezpieczny” i „100% działa” są szczególnie podejrzane, ponieważ bezpieczeństwo może zależeć między innymi od stanu zdrowia, przyjmowanych leków i sposobu użycia produktu.
3 Jakie przedstawiono dowody?
Zdanie „stosuję i czuję efekt” opisuje osobiste doświadczenie autora. Nazywamy je dowodem anegdotycznym. Może być prawdziwą historią tej osoby, ale nie pokazuje, czy produkt działa u innych ani czy rzeczywiście spowodował zauważoną zmianę.
W poście nie ma informacji o badaniu, jego autorach, metodzie, liczbie uczestników ani źródle publikacji. Liczba polubień i pozytywne komentarze również nie są dowodem naukowym.
4 Jak post wykorzystuje presję społeczną?
Zdanie „wszyscy na treningach już go biorą” przedstawia zachowanie jako powszechne. Taki komunikat może tworzyć błędne przekonanie normatywne, czyli mylne wyobrażenie o tym, co robi większość grupy.
Widoczność zachowania w internecie nie mówi, jak często występuje ono w rzeczywistości. Duża liczba wyświetleń może wzmacniać społeczny dowód słuszności, ale popularność nadal nie potwierdza bezpieczeństwa ani skuteczności produktu.
5 Jakie techniki perswazji zastosowano?
- Odwołanie do naturalności: słowo „naturalny” ma sugerować bezpieczeństwo, choć samo pochodzenie produktu go nie gwarantuje.
- Presja czasu: „tylko dziś” ogranicza czas na spokojne sprawdzenie informacji.
- Odwołanie spiskowe: zdanie „lekarze o tym nie mówią” podważa zaufanie do specjalistów bez przedstawienia dowodów.
- Obietnica szybkiego efektu: proste rozwiązanie złożonego celu, takiego jak zdrowie, energia lub wygląd.
Zastosowanie tych technik nie dowodzi automatycznie, że każda część posta jest fałszywa. To jednak wyraźne sygnały, że przekaz wymaga dokładnej weryfikacji przed podjęciem decyzji.
6 Co zrobić przed podjęciem decyzji?
- Nie kupuj ani nie przyjmuj produktu pod wpływem presji czasu.
- Sprawdź, czy materiał jest oznaczony jako reklama.
- Poszukaj źródeł podanych przez autora i przeczytaj je w całości.
- Porównaj informację z niezależnymi źródłami instytucji zdrowia publicznego, a nie z kolejnymi profilami powtarzającymi ten sam post.
- Jeśli sprawa dotyczy leku, suplementu lub innego produktu mogącego wpływać na zdrowie, porozmawiaj z lekarzem albo farmaceutą.
- Jeśli jesteś osobą niepełnoletnią, możesz również zwrócić się do rodzica, opiekuna lub innej zaufanej osoby dorosłej.
To ćwiczenie rozwija umiejętność krytycznej oceny przekazu. Nie jest poradą medyczną ani narzędziem do samodzielnego diagnozowania.
PIERWSZA POMOC
Pierwsza pomoc: Co zrobić? Krok po kroku
Co zrobić gdy coś cię niepokoi w zachowaniu lub wyglądzie koleżanki lub kolegi?
Najważniejsza zasada: Jeśli osoba nie reaguje, nie oddycha prawidłowo, ma drgawki lub nie potrafisz ocenić jej stanu – dzwoń pod 112.
Szybka reakcja może uratować zdrowie lub życie.
KROK 1. Oceń sytuację
Zwróć uwagę, czy osoba:
☐ nie reaguje na głos lub dotyk,
☐ ma trudności z oddychaniem lub oddycha bardzo wolno,
☐ jest nieprzytomna,
☐ ma drgawki (UWAGA: Nie przytrzymuj osoby siłą i nie wkładaj niczego do jej ust),
☐ sinieją jej usta lub paznokcie,
☐ jest bardzo pobudzona, zdezorientowana lub ma omamy,
☐ wymiotuje i nie można z nią nawiązać kontaktu.
Jeśli występuje którykolwiek z tych objawów – wezwij pomoc.
KROK 2. Zadzwoń po pomoc
Zadzwoń pod numer:
112
Powiedz:
- gdzie jesteś,
- co się stało,
- ile osób potrzebuje pomocy,
- czy osoba oddycha,
- jeśli wiesz – jaka substancja mogła zostać przyjęta.
KROK 3. Działaj
Słuchaj porad dyspozytora – on powie Ci dokładnie, jak powinieneś działać.
Czasami jeśli osoba:
oddycha, ale jest nieprzytomna ➡️ może być niezbędne, aby ułożyć ją w pozycji bezpiecznej (bocznej ustalonej).
Dzięki temu zmniejszasz ryzyko zadławienia wymiocinami.
Dlatego tak ważne jest, aby nauczyć się to robić!
JAK?
Jak ułożyć osobę w pozycji bezpiecznej? ROZWIŃ
Pozycję bezpieczną stosujemy, gdy osoba nie reaguje, ale oddycha prawidłowo. Takie ułożenie pomaga jej swobodnie oddychać i chroni przed zadławieniem.
- Zadbaj o bezpieczeństwo. Sprawdź, czy Tobie i poszkodowanemu nic nie zagraża, na przykład przejeżdżające samochody, ogień lub prąd.
- Sprawdź reakcję. Podejdź, delikatnie potrząśnij osobę za ramiona i głośno zapytaj: „Czy mnie słyszysz?”.
- Wezwij pomoc. Jeśli osoba nie reaguje, zadzwoń pod numer 112 lub 999. Włącz głośnik i wykonuj polecenia dyspozytora. Jeśli obok jest ktoś jeszcze, poproś go o telefon.
-
Sprawdź oddech. Odchyl delikatnie głowę osoby do tyłu i unieś jej brodę. Przez maksymalnie 10 sekund obserwuj ruchy klatki piersiowej, słuchaj oddechu i spróbuj poczuć wydychane powietrze na policzku.
Uwaga: jeśli osoba nie oddycha prawidłowo albo tylko pojedynczo łapie powietrze, nie układaj jej w pozycji bezpiecznej. Natychmiast rozpocznij RKO zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
- Wyprostuj nogi poszkodowanego i zdejmij mu okulary, jeśli je nosi.
- Ułóż bliższą rękę. Rękę znajdującą się bliżej Ciebie połóż pod kątem prostym do ciała. Zegnij ją w łokciu, a dłoń skieruj do góry.
- Przyłóż drugą dłoń do policzka. Przełóż dalszą rękę przez klatkę piersiową i przyłóż jej grzbiet do policzka po swojej stronie. Przytrzymuj ją w tym miejscu.
- Zegnij dalszą nogę. Chwyć nogę znajdującą się dalej od Ciebie i zegnij ją w kolanie tak, aby stopa opierała się o podłoże.
- Obróć osobę na bok. Trzymając jej dłoń przy policzku, pociągnij za zgięte kolano i spokojnie obróć poszkodowanego w swoją stronę.
- Popraw ułożenie. Górną nogę ustaw tak, aby kolano było zgięte pod kątem prostym. Delikatnie odchyl głowę do tyłu i upewnij się, że usta są skierowane lekko w dół.
- Zostań przy poszkodowanym. Regularnie sprawdzaj jego oddech, chroń go przed zimnem lub upałem i czekaj na ratowników. Nie podawaj mu jedzenia ani picia.
Jeśli podejrzewasz uraz kręgosłupa lub miednicy, nie poruszaj poszkodowanego bez potrzeby. Zadzwoń pod numer alarmowy i postępuj zgodnie z poleceniami dyspozytora.
*kliknięcie w powyższy link przekieruje Cię do strony Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej na której znajdziesz darmowe materiały wideo przedstawiające zasady pierwszej pomocy
Jeśli NIE oddycha lub oddech jest nieprawidłowy
➡️ natychmiast rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO), zgodnie z instrukcjami dyspozytora numeru 112, i jeśli jest dostępny, użyj automatycznego defibrylatora zewnętrznego (AED).
Czego NIE robić?
❌ Nie zostawiaj osoby samej.
❌ Nie zmuszaj jej do chodzenia.
❌ Nie polewaj zimną wodą.
❌ Nie próbuj wywoływać wymiotów.
❌ Nie podawaj alkoholu, kawy ani napojów energetycznych.
❌ Nie zakładaj, że „prześpi problem”.
A jeśli osoba jest przytomna...
Spróbuj:
✔ mówić spokojnie,
✔ zachęcić ją do pozostania w jednym miejscu,
✔ nie oceniać ani nie krzyczeć,
✔ obserwować oddech i stan świadomości do czasu przyjazdu pomocy.
Pierwsza pomoc polega na:
- zapewnieniu bezpieczeństwa,
- wezwaniu pomocy,
- monitorowaniu oddechu,
- udzieleniu podstawowej pomocy do czasu przyjazdu ratowników.
A co jeśli to JA potrzebuję pomocy?
Nie musisz być z tym sam! Jest wiele miejsc i ludzi, którzy gotowi są Ci pomóc.
Powiedzenie, że coś Cię niepokoi, może być trudne, ale jest ważnym krokiem i ogromną odwagą. Dlatego jesteśmy tutaj, aby pokazać Ci konkretnie, co możesz zrobić i gdzie się zgłosić, jeśli Ty lub Twoja bliska osoba mają problem z używaniem substancji.
Nie bój się zwrócić o pomoc do osoby dorosłej – rodzic, nauczyciel albo ciocia mogą pomóc bardziej niż myślisz. Nawet jeśli na początku trudno Ci będzie przyznać, że masz problem.
WAŻNE:
Gdy ktoś Cię namawia lub zastrasza: odejdź do bezpiecznego miejsca.
Gdy ktoś stracił przytomność lub źle się czuje: nie zostawiaj tej osoby samej; wezwij pomoc.
Moja sieć wsparcia
Jedna osoba, jedno bezpieczne miejsce i pierwsze zdanie, którym możesz rozpocząć rozmowę. Nie musisz od razu opowiadać wszystkiego.
Ten moduł nie ma przycisku wysyłania i sam nie zapisuje wpisanych odpowiedzi. Przeglądarka może jednak chwilowo zachować zawartość pól. Na wspólnym urządzeniu wpisz tylko ogólne określenia, wyczyść pola po ćwiczeniu albo przygotuj plan na kartce.
Zobacz przykładowe początki rozmowy
- „Potrzebuję Ci powiedzieć coś ważnego. Nie wiem, jak zacząć.”
- „Martwi mnie pewna sytuacja i potrzebuję pomocy.”
- „Ktoś mnie do czegoś namawia i nie wiem, co zrobić.”
- „Nie czuję się bezpiecznie. Czy możesz teraz ze mną zostać?”
- „Nie potrzebuję oceny. Potrzebuję, żeby ktoś mnie wysłuchał.”
Gdzie szukać pomocy? - rozwiń sekcję!
W szkole
- psycholog szkolny,
- pedagog szkolny,
- wychowawca.
W ochronie zdrowia
- lekarz rodzinny,
- poradnia zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży,
- psycholog,
- psychiatra dzieci i młodzieży.
Telefon zaufania dla Dzieci i Młodzieży
116 111
Bezpłatny, anonimowy, dostępny dla dzieci i nastolatków.
Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych
800 70 22 22
Wsparcie psychologiczne dla osób dorosłych i bliskich.
*kliknięcie w powyższy przycisk przekierowuje do strony 116111.pl – Ogólnopolskiego Telefonu Zaufania dla Dzieci i Młodzieży. Znajdziesz tam bezpłatny, anonimowy czat z pracownikiem zdrowia psychicznego.
